इस्लामाबाद (द थर्सडे टाइम्स) — अमेरिकास्थित एका वकिली गटाने पाकिस्तानचे लष्करप्रमुख फील्ड मार्शल सय्यद असीम मुनीर यांना 2027 च्या नोबेल शांतता पुरस्कारासाठी औपचारिकरीत्या नामांकित केले आहे. या वर्षाच्या सुरुवातीला अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढलेल्या तणावादरम्यान व्यापक प्रादेशिक युद्ध टाळण्यास मदत करण्यातील त्यांच्या कथित भूमिकेचा दाखला या नामांकनात देण्यात आला आहे, असे नॉर्वेजियन नोबेल समितीकडे सादर करण्यात आलेल्या नामांकन पत्रात म्हटले आहे.
सिख्स फॉर जस्टिस या संघटनेने दाखल केलेल्या या अर्जात असा युक्तिवाद करण्यात आला आहे की, एका निर्णायक क्षणी करण्यात आलेल्या हस्तक्षेपामुळे संवादाचे मार्ग टिकून राहिले, तातडीने उद्भवणारी चिघळण्याची शक्यता थांबली आणि वाटाघाटीद्वारे शस्त्रसंधी होण्यासाठी आवश्यक परिस्थिती निर्माण झाली. वरिष्ठ पातळीवरील चर्चेमुळे “तात्काळ लष्करी संघर्षवाढ थांबण्यास” हातभार लागला आणि “वाटाघाटीद्वारे विराम मिळण्यासाठी आवश्यक परिस्थिती” निर्माण होण्यास मदत झाली, असे पत्रात नमूद केले आहे.
अस्थिर प्रदेशात स्थैर्य आणण्याच्या व्यापक प्रयत्नांचा भाग म्हणून या घटनेकडे नामांकनात पाहण्यात आले आहे. मुनीर यांच्याकडे श्रेय दिल्या जाणाऱ्या कृतींमुळे शत्रुत्वाचा भौगोलिक प्रसार मर्यादित राहिला, अनेक आघाड्यांवरील संघर्षाची उभारणी टळली आणि परस्परांशी जोडलेल्या प्रादेशिक घटकांमधील स्थैर्य राखले गेले, असा दावा त्यात करण्यात आला आहे.
दस्तऐवजानुसार, तणाव कमी करण्याच्या या प्रयत्नांचे परिणाम तत्कालीन संघर्षापलीकडेही दिसून आले. शत्रुत्वातील विराम आणि जागतिक ऊर्जा व्यवस्थेतील कमी झालेली अस्थिरता, सागरी व्यापारमार्गांचे संरक्षण आणि आर्थिक व्यत्ययाची कमी झालेली तीव्रता यांचा त्यात संबंध जोडण्यात आला आहे; हे सर्व व्यापक शांतता प्रभावाचे निदर्शक म्हणून मांडण्यात आले आहे.
पत्रात पाकिस्तानच्या मध्यस्थाच्या भूमिकेवर भर देण्यात आला असून, लष्कराच्या पुढाकाराने झालेली मुत्सद्देगिरी आणि वॉशिंग्टन व तेहरानसह अनेक घटकांमधील चर्चेचे वर्णन करण्यात आले आहे. अत्यंत जोखमीच्या वातावरणात पाकिस्तानने संवादाचा सेतू म्हणून काम केले, तणाव आटोक्यात ठेवण्यास आणि वाटाघाटींना पाठबळ देण्यास मदत केली, असे त्यातून सूचित होते.
या निवेदनात हे प्रयत्न व्यापक प्रादेशिक संदर्भातही मांडण्यात आले आहेत. एका रणक्षेत्रातील तणाव कमी झाल्यास इतर ठिकाणचे एकत्रित धोके कमी होऊ शकतात, यामध्ये आखाती सुरक्षेशी संबंधित संघर्ष आणि व्यापक मध्य पूर्वेतील तणाव यांचाही समावेश आहे, असा युक्तिवाद त्यात करण्यात आला आहे.
नोबेल नामांकने अनेक दशके गोपनीय ठेवली जात असली, तरी विशिष्ट निकषांची पूर्तता करणाऱ्या व्यक्ती आणि संस्थांना शिफारशी सादर करण्याची परवानगी आहे. अशा नामांकनांचा अर्थ नॉर्वेजियन नोबेल समितीने त्यांना पाठिंबा दिला असा होत नाही; ही समिती उमेदवारांबाबत कोणतेही भाष्य करत नाही.
या नामांकनामागील पुरस्कर्ता गट, सिख्स फॉर जस्टिस, स्वतःचे वर्णन भारताच्या अधिपत्याखालील पंजाबच्या स्वातंत्र्यासाठी सार्वमत घेण्याची मोहीम राबवणारी आंतरराष्ट्रीय संघटना असे करतो.
नामांकनाला दुजोरा मिळाल्यास, दरवर्षी या पुरस्कारासाठी सुचवल्या जाणाऱ्या राजकीय आणि लष्करी व्यक्तींच्या मोठ्या यादीत मुनीर यांचा समावेश होईल. नोबेल शांतता पुरस्कार सामान्यतः शांतता, संघर्षनिवारण किंवा आंतरराष्ट्रीय सहकार्यात महत्त्वपूर्ण योगदान दिल्याचे मानल्या गेलेल्या व्यक्ती किंवा संस्थांना दिला जातो.
विश्लेषकांच्या मते, अशा नामांकनांचे प्रतीकात्मक महत्त्व अनेकदा व्यापक भू-राजकीय कथानकांचे प्रतिबिंब असते, विशेषतः जेव्हा प्रादेशिक सत्ता जागतिक संकटांत स्वतःला मध्यस्थ म्हणून पुढे आणण्याचा प्रयत्न करतात.
