تصور وکړئ چې په کراچۍ، لاهور، پېښور یا اسلام اباد کې اوسېږئ. ښايي تاسو د هېواد د ځینو تر ټولو لویو روغتونونو، طبي ادارو او تخصصي مرکزونو په منځ کې اوسېږئ. خو بیا هم، کله چې طبي مشورې ته اړتیا ولرئ، ښايي لا هم اړ شئ چې ډاکټر پیدا کړئ، د ټرانسپورټ بندوبست وکړئ، د ملاقات د وخت انتظار وباسئ او په یوه ټوټه ټوټه روغتیايي نظام کې خپله لاره ومومئ. اوس تصور وکړئ چې په خپل شخصي یا کورني ګرځنده ټیلیفون باندې په یوه کلیک سره یوه تړلي عامه روغتیايي خدمت ته، په وړیا ډول، لاسرسی ولرئ — د ډاکټر مشوره، برېښنايي نسخه، روغتون ته ریفرل او د طبي ریکارډونو دوام. او تصور وکړئ چې دا 24/7 خدمت د هېواد له هغو ښاري مرکزونو څخه نه دی راغلی چې په دودیز ډول یې سرچینې ډېرې دي، بلکې له بلوچستان څخه!
دا د صحت دهلیز وړاندیز دی، چې د پي پي ایچ آی (PPHI) بلوچستان یو نوښت دی. دا له یوه ګرځنده یا وېب اپلیکېشن څخه ډېر دی او د عامه روغتیايي پاملرنې د تنظیم یوه بېله لاره ښيي: نظام هر وګړي ته نږدې کول، نه دا چې وګړی دې نظام ته د رسېدو لپاره ستونزې وګالي. دا د پاکستان هغو وګړو ته پرانیستی دی چې د هېواد په هر ګوټ کې یا د نړۍ په هر ځای کې وي، او د ولایتي عامه خدماتو د وړاندې کولو دودیزې پولې ننګوي.
توپیر په ادغام کې دی. یوازې ټیلي مشوره روغتیايي نظام نه دی. یوازې ډیجیټل نسخه د درملنې د دوام تضمین نه کوي. یوازې ریفرل دا نه یقیني کوي چې ناروغ مناسب مرکز ته ورسېږي. صحت دهلیز هڅه کوي چې دا اړین عناصر په یوه همغږې لارې کې سره وتړي، ترڅو د پاملرنې دوام او همګاني روغتیايي پوښښ یقیني شي. یو وګړی کولی شي له ډاکټر سره وړیا مشوره وکړي، برېښنايي نسخه ترلاسه کړي، او که نورې درملنې ته اړتیا وي، مناسب روغتون ته ریفر شي. روغتونونه او امبولانسونه د ریفرل له میکانیزم سره تړل شوي دي، په دې موخه چې د ناروغ له مشورې څخه نورې پاملرنې ته لېږد ډېر منظم او د تعقیب وړ شي.
د دې تر ټولو مهم اړخ به ښايي برېښنايي طبي ریکارډ وي. د کورنۍ هر غړی جلا ډیجیټل روغتیايي ریکارډ لري، چې له مخې یې مشورې، نسخې، تشخیصي معلومات او تعقیبي کتنې د یوې مخ پر ودې طبي تاریخچې برخه ګرځي. هر ځل چې ناروغ له یوه نوي ډاکټر سره ګوري، روغتیايي پاملرنه باید له صفر څخه پیل نه شي. او نه باید د یوه کس طبي تاریخچه د کاغذ په ټوټو، بېلابېلو مرکزونو او نه تړلو کتنو کې خپره پاتې شي. یو تړلی ریکارډ کولی شي مرسته وکړي چې پاملرنه د ښه معلوماتو پر بنسټ او ډېره پرله پسې شي.
د ملاتړي زیربنا کچه هم همدومره مهمه ده. پي پي ایچ آی بلوچستان 185 بنسټیز روغتیايي واحدونه د سپوږمکۍ پر بنسټ له ټیلي هیلټ خدمتونو سره تړلي دي. په کوټه کې یې ټیلي هیلټ نرو سنټر له 115 ښځینه میډیکل افسرانو او 15 کنسلټنټانو سره 24/7 د مشورې سټېشنونه چلوي. په بلوچستان کې آزمایښتي مداخلې 437,569 مشورې ثبت کړې، چې 85 سلنه مشورې د ښځو وې. دا شمېرې د ټکنالوجۍ هغه ظرفیت ښيي چې جغرافیايي خنډونه له منځه یوسي، په ځانګړي ډول د ښځو او هغو ټولنو لپاره چې له دودیزو روغتیايي مرکزونو څخه لرې ژوند کوي.
د دې پرمختګ یو لوی ملي اهمیت هم شته. سند، پنجاب او خیبر پښتونخوا خپل روغتیايي نوښتونه، سرچینې او ډیجیټل مداخلې لري. خو معیار باید د پیل شویو اپلیکېشنونو شمېر یا د اعلان شوې بودیجې اندازه نه وي. معیار باید د هغه خدمت بشپړتیا وي چې یو وګړی ورته په رښتیا لاسرسی لري. صحت دهلیز یو مدغم ماډل وړاندې کوي چې پکې مشوره، نسخه، ریفرل، له روغتونونو سره اړیکه، له امبولانس سره تړاو او د کورنۍ روغتیايي ریکارډونه د یوه واحد عامه پلاتفورم له لارې سره یو ځای شوي دي. همدا هغه توپیر دی چې د ملي پاملرنې وړ دی، ځکه چې دا په پاکستان کې د خپل ډول لومړنی دی.
له ډېر وخت راهیسې بلوچستان تر ډېره د محرومیت، واټن او اداري محدودیتونو له عینکو کتل شوی دی. د هغه ننګونې رښتیا دي؛ د نوښت ظرفیت یې هم رښتیا دی. هغه ولایت چې ډېری وخت ترې تمه کېده چې پیروي وکړي، اوس داسې تګلاره وړاندې کوي چې پاتې هېواد ترې زده کړه کولی شي. دا را په یادوي چې نوښت د شتمنو سیمو، لویو ښارونو یا لویو ادارو ځانګړی امتیاز نه دی. لیدلوری، اداري ژمنتیا او د ټکنالوجۍ هوښیارانه کارونه حتی هلته هم امکانات رامنځته کولی شي چېرې چې سرچینې محدودې وي.
صحت دهلیز دا نه وايي چې ډیجیټل مشورې کولی شي د روغتونونو، بیړنۍ پاملرنې یا فزیکي طبي معایناتو ځای ونیسي. دا یو همدومره مهم شی وړاندې کوي: د اړیکې یو ډېر د لاسرسي وړ لومړنی ټکی او روغتیايي نظام ته یوه دروازه، ترڅو د پاملرنې د دوام بشپړه کړۍ پوره شي — په روغتیايي نظام کې یو ډېر تړلی سفر.
د دې نوښت اصلي معیار به هغه ناروغ وي چې په وخت مشوره ترلاسه کوي، هغه ښځه چې له یوه غیر ضروري سفر څخه ژغورل کېږي، هغه کورنۍ چې طبي تاریخچه یې د لاسرسي وړ پاتې کېږي او هغه وګړی چې ریفرل یې د یوې تڼۍ په کلیک سره پای ته نه رسېږي.
بلوچستان یوازې د روغتیايي تشې د ډکولو هڅه نه کوي. هغه دا ښيي چې دا تشه څنګه له سره تصور کېدای شي — په دې ډول چې روغتیايي پاملرنه وګړي ته ورسول شي، هر چېرې چې وګړی وي.
