تصور ڪريو ته توهان ڪراچي، لاهور، پشاور يا اسلام آباد ۾ رهو ٿا. ٿي سگهي ٿو ته توهان جي چوڌاري ملڪ جون ڪجهه وڏيون اسپتالون، طبي ادارا ۽ ماهر سهولتون هجن. تڏهن به، جڏهن توهان کي طبي صلاح جي ضرورت پوي ٿي، ته شايد توهان کي اڃا به ڊاڪٽر ڳولڻو پوي، ٽرانسپورٽ جو بندوبست ڪرڻو پوي، اپائنٽمينٽ جو انتظار ڪرڻو پوي ۽ هڪ ورهايل صحت نظام مان رستو ڳولڻو پوي. هاڻي تصور ڪريو ته توهان پنهنجي ذاتي يا خانداني موبائيل فون تي فقط هڪ ڪلڪ سان، بنا ڪنهن خرچ جي، هڪ ڳنڍيل سرڪاري صحت سروس تائين پهچو ٿا — ڊاڪٽر سان مشاورت، اليڪٽرانڪ نسخو، اسپتال ڏانهن ريفرل ۽ طبي رڪارڊ جو تسلسل. ۽ تصور ڪريو ته هي 24/7 سروس ملڪ جي روايتي طور تي وڌيڪ وسيلن وارن شهري مرڪزن مان ڪنهن هڪ مان نه، پر بلوچستان مان اچي ٿي!
هي آهي صحت دهليز جي تجويز، جيڪا پي پي ايڇ آءِ (PPHI) بلوچستان جي هڪ شروعات آهي. هڪ موبائيل يا ويب ايپليڪيشن کان وڌيڪ، هي سرڪاري صحت سنڀال کي منظم ڪرڻ جو هڪ مختلف طريقو آهي: شهري کي نظام تائين پهچڻ لاءِ جدوجهد ڪرائڻ بدران، نظام کي هر شهري جي ويجهو آڻڻ. ملڪ جي ڪنهن به ڪنڊ ۽ دنيا ڀر مان پاڪستان جي شهرين لاءِ کليل هجڻ ڪري، هي صوبائي سرڪاري خدمتن جي فراهمي جي روايتي حدن کي چئلينج ڪري ٿي.
فرق انضمام ۾ آهي. فقط ٽيلي ڪنسلٽيشن پاڻ ۾ صحت جو نظام ناهي. فقط ڊجيٽل نسخو علاج جي تسلسل جي ضمانت نٿو ڏئي. فقط ريفرل اهو يقيني نٿو بڻائي ته مريض مناسب سهولت تائين پهچي. صحت دهليز انهن بنيادي عنصرن کي هڪ گڏيل ۽ منظم رستي ۾ ڳنڍڻ جي ڪوشش ڪري ٿي، ته جيئن سنڀال جو تسلسل ۽ عالمگير صحت ڪوريج يقيني بڻائي سگهجي. هڪ شهري ڊاڪٽر سان مفت مشاورت حاصل ڪري سگهي ٿو، اليڪٽرانڪ نسخو وٺي سگهي ٿو، ۽ جتي وڌيڪ علاج جي ضرورت هجي، اتي کيس مناسب اسپتال ڏانهن ريفر ڪري سگهجي ٿو. اسپتالون ۽ ايمبولينسون ريفرل جي نظام سان ڳنڍيل آهن، جنهن جو مقصد مريض جي مشاورت کان اڳتي سنڀال تائين منتقلي کي وڌيڪ منظم ۽ ٽريس ڪرڻ لائق بڻائڻ آهي.
ان جو سڀ کان اهم پهلو شايد اليڪٽرانڪ ميڊيڪل رڪارڊ آهي. خاندان جي هر فرد جو الڳ ڊجيٽل صحت رڪارڊ هوندو آهي، جنهن سان مشاورتون، نسخا، تشخيصي معلومات ۽ فالو اپ هڪ وڌندڙ طبي تاريخ جو حصو بڻجن ٿا. هر ڀيري جڏهن مريض ڪنهن نئين ڊاڪٽر سان ملي، صحت جي سنڀال صفر کان شروع نه ٿيڻ گهرجي. نه ئي ڪنهن ماڻهو جي طبي تاريخ ڪاغذ جي ٽڪرن، مختلف سهولتن ۽ اڻڳنڍيل ملاقاتن ۾ ٽڙيل پکڙيل رهڻ گهرجي. هڪ ڳنڍيل رڪارڊ سنڀال کي وڌيڪ باخبر ۽ مسلسل بڻائڻ ۾ مدد ڪري سگهي ٿو.
مددگار بنيادي ڍانچي جو پيمانو به ايترو ئي اهم آهي. پي پي ايڇ آءِ بلوچستان 185 بنيادي صحت يونٽن کي سيٽلائيٽ ذريعي هلندڙ ٽيلي هيلٿ سروسز سان ڳنڍيو آهي. ڪوئيٽا ۾ ان جو ٽيلي هيلٿ نروَ سينٽر 115 ليڊي ميڊيڪل آفيسرن ۽ 15 ڪنسلٽنٽس سان 24/7 مشاورتي اسٽيشنون هلائي ٿو. بلوچستان ۾ تجرباتي منصوبي دوران 437,569 مشاورتون رڪارڊ ڪيون ويون، جن مان 85 سيڪڙو مشاورتون عورتن جون هيون. اهي انگ اکر جاگرافيائي رڪاوٽن تي قابو پائڻ ۾ ٽيڪنالاجي جي صلاحيت کي ظاهر ڪن ٿا، خاص طور تي عورتن ۽ انهن برادرين لاءِ جيڪي روايتي صحت سهولتن کان پري رهن ٿيون.
هن پيش رفت جي هڪ وڏي قومي اهميت آهي. سنڌ، پنجاب ۽ خيبر پختونخوا جا پنهنجا صحت جا منصوبا، وسيلا ۽ ڊجيٽل قدم آهن. پر معيار شروع ڪيل ايپليڪيشنن جو تعداد يا اعلان ڪيل بجيٽ جو حجم نه هئڻ گهرجي. معيار ان سروس جي مڪمليت هئڻ گهرجي جيڪا هڪ شهري حقيقت ۾ حاصل ڪري سگهي ٿو. صحت دهليز هڪ گڏيل ماڊل پيش ڪري ٿي، جنهن ۾ مشاورت، نسخو، ريفرل، اسپتالن سان رابطو، ايمبولينس سان ڳانڍاپو ۽ خانداني صحت رڪارڊ هڪ ئي سرڪاري پليٽ فارم ذريعي گڏ ڪيا ويا آهن. اهو ئي فرق آهي جيڪو قومي ڌيان جو حقدار آهي، ڇو ته هي پاڪستان ۾ پنهنجي نوعيت جو پهريون منصوبو آهي.
گهڻي عرصي کان بلوچستان کي خاص طور تي محرومي، فاصلي ۽ اداراتي رڪاوٽن جي نظر سان ڏٺو ويو آهي. ان جا چئلينج حقيقي آهن؛ ائين ئي ان جي جدت آڻڻ جي صلاحيت به حقيقي آهي. اهو صوبو، جنهن کان اڪثر پٺيان هلڻ جي توقع ڪئي ويندي هئي، هاڻي اهڙو طريقو پيش ڪري رهيو آهي جنهن مان باقي ملڪ سکي سگهي ٿو. اهو ياد ڏياري ٿو ته جدت فقط امير علائقن، وڏن شهرن يا وڏن ادارن جو خاص استحقاق ناهي. بصيرت، اداراتي عزم ۽ ٽيڪنالاجي جو سمجهداريءَ سان استعمال اتي به امڪان پيدا ڪري سگهن ٿا جتي وسيلا محدود هجن.
صحت دهليز اهو نٿي چوي ته ڊجيٽل مشاورتون اسپتالن، ايمرجنسي سنڀال يا جسماني طبي معائني جي جاءِ وٺي سگهن ٿيون. اها ايتري ئي اهم شيءِ پيش ڪري ٿي: رابطي جو هڪ وڌيڪ پهچ وارو پهريون نقطو ۽ صحت جي نظام ۾ داخلا جو هڪ دروازو، ته جيئن سنڀال جي تسلسل جو سڄو دائرو مڪمل ٿي سگهي — صحت جي نظام مان هڪ وڌيڪ ڳنڍيل سفر.
هن شروعات جو اصل ماپو اهو مريض هوندو جنهن کي بروقت صلاح ملي، اها عورت جيڪا هڪ غير ضروري سفر کان بچي، اهو خاندان جنهن جي طبي تاريخ پهچ ۾ رهي ۽ اهو شهري جنهن جو ريفرل فقط هڪ بٽڻ دٻائڻ تي ختم نه ٿئي.
بلوچستان فقط صحت جي سنڀال ۾ موجود خال کي ڀرڻ جي ڪوشش نٿو ڪري. هو اهو ڏيکاري رهيو آهي ته ان خال کي نئين سر ڪيئن تصور ڪري سگهجي ٿو — صحت جي سنڀال کي شهري تائين پهچائي، شهري ڀلي ڪٿي به هجي.
